İran ile ABD arasındaki 40 günlük savaş yalnızca iki ülke arasındaki askeri bir karşılaşma olarak değerlendirilemez. Bu savaşın en önemli sonuçlarından biri, ABD’nin Asya’daki müttefiklerinin güvenlik hesaplarının değişmesi ve Washington’ın aynı anda birden fazla krizi yönetme kapasitesine ilişkin şüphelerin artmasıdır. Geçmişte ABD’nin itibarının önemli bir bölümü, dünyanın herhangi bir bölgesinde müttefiklerine askeri destek sağlayabileceği algısına dayanıyordu. Ancak İran savaşı bu algıyı ciddi bir sınamayla karşı karşıya bıraktı. Şimdi Washington’ın bazı müttefikleri açısından temel soru şu: ABD büyük bir savaşa girerse, diğer müttefiklerini aynı anda savunmak için gerekli kapasiteye, kaynaklara ve hazırlığa sahip olmaya devam edebilecek mi?
The New York Times gazetesinin analizinde de Asya’daki ABD müttefikleri arasındaki bu endişeye dikkat çekiliyor. Analiz, İran savaşının yalnızca Washington’ın askeri kaynaklarını tüketmekle kalmadığını, aynı zamanda ABD’nin müttefikleri üzerindeki güveni de etkilediğini ortaya koyuyor. Çin’in askeri kapasitesini hızla artırdığı ve Asya ülkelerinin giderek daha karmaşık bir güvenlik ortamıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde bu durum daha da önem kazanıyor. Dolayısıyla ABD’nin kapasitesinde veya hazırlık düzeyinde ortaya çıkabilecek herhangi bir zayıflama, bu ülkelerin güvenlik hesaplamalarını etkileyebilir.
Filipinler bu açıdan dikkat çekici örneklerden biri. Ülke, son yıllarda Çin ile yaşadığı toprak ve deniz yetki alanı anlaşmazlıkları nedeniyle ABD ile güvenlik işbirliğine daha fazla ihtiyaç duyuyor. Bununla birlikte, Filipinli güçler ile Çin Sahil Güvenlik güçleri arasındaki gerilim artarken Manila, ilişkilerini çeşitlendirmeye ve diğer ortaklarla işbirliğini artırmaya çalışıyor. Bu tutum yalnızca diplomatik bir tercih olarak değerlendirilemez; aynı zamanda bir ABD müttefikinin güvenlik açısından tek bir güce olan bağımlılığını azaltma çabasının işareti olarak görülebilir.
Bu davranışın mantığı açık. Devletler güvenlik açısından belirsizliklerin arttığı dönemlerde seçeneklerini çoğaltmaya çalışır. Büyük bir kriz yaşanma ihtimali ne kadar yüksekse, tek bir müttefike tamamen bağımlı olmak da o kadar büyük bir risk oluşturur. Eğer İran savaşı Asya ülkelerinde, Washington’ın geniş çaplı bir çatışmaya girmesi durumunda kaynak ve askeri kapasite açısından sınırlamalarla karşılaşabileceği yönünde bir algı oluşturduysa, ABD’nin bazı müttefiklerinin daha çeşitli güvenlik ağları oluşturmak istemesi doğal karşılanabilir.
Bu durum, İran savaşının askeri maliyetlerine bakıldığında daha da önem kazanıyor. The New York Times’ın işaret ettiği analize göre savaş, ABD’nin askeri kaynakları üzerinde baskı oluşturdu. Amerikan güçleri füze ve İHA saldırılarıyla karşı karşıya kaldı, bazı üsler tahliye edildi ve hava savunma füzelerinin stokları azaldı. Bu gelişmeler doğrudan önem taşısa da stratejik açıdan asıl önemleri kullanılan füze veya ekipmanların sayısının ötesine geçiyor.
Temel mesele, ABD’nin caydırıcılık kapasitesine duyulan güven. Askeri güç ancak bir ülkenin rakipleri ve müttefikleri aynı anda bu gücün hem kapasitesine hem de kullanılma iradesine inanıyorsa caydırıcı bir rol oynayabilir. Eğer ABD’nin müttefikleri Washington’ın büyük bir savaş sırasında kaynaklarının önemli bir bölümünü tükettiği ve bunun sonucunda diğer krizlere aynı anda yanıt verme kapasitesinin azaldığı sonucuna varırsa, ABD’nin güvenlik taahhütlerinin güvenilirliği de bundan etkilenecektir.
Aslında İran savaşı, büyük güçlerin karşı karşıya olduğu klasik bir sorunu ön plana çıkardı: kaynakların sınırlılığı ile taahhütlerin genişliği arasındaki gerilim. ABD’nin Avrupa ve Asya’da gen
iş bir müttefik ve güvenlik ortağı ağı bulunuyor. Washington aynı zamanda Çin, Rusya ve çeşitli bölgesel krizlerle karşı karşıya. Bu ağ, ABD’nin aynı anda birden fazla bölgede verdiği taahhütleri sürdürebildiği ölçüde Washington’ın gücünü artırıyor. Ancak büyük bir savaş ABD’nin askeri kapasitesinin önemli bir bölümünü meşgul ederse, bu geniş ağ aynı zamanda bir sorun haline gelebilir.
Bu açıdan İran savaşının ABD açısından sonucu yalnızca silah stoklarının azalması veya askeri harcamaların artması değil. Daha önemli mesele, ABD’nin gücünün güvenilirliğine ilişkin şüphelerin artmasıdır. Washington’ın müttefikleri ABD’yi hâlâ en önemli güvenlik ortağı olarak görebilir; ancak aynı zamanda ulusal güvenliklerini tamamen ABD’nin kapasitesine bağımlı hale getirmemeleri gerektiği sonucuna da varabilirler. Bu ayrım son derece önemlidir. Çünkü bir ittifakın zayıflaması mutlaka ilişkilerin kesilmesi veya anlaşmalardan resmen çekilme ile başlamaz. Süreç, müttefiklerin giderek tamamlayıcı ve alternatif seçenekler aramaya başlamasıyla da ortaya çıkabilir.
Bu koşullarda Çin de ABD’nin müttefiklerinin güvenlik hesaplamalarındaki değişimden yararlanabilir. Pekin’in ABD’yi Asya’dan tamamen çıkarması gerekmiyor; Washington’ın aynı anda birden fazla krizi yönetme kapasitesine duyulan güvenin azalması bile yeterli olabilir. Bölge ülkeleri büyük bir savaş durumunda ABD’nin kendilerine hızlı ve yeterli destek sağlayamayacağını düşünürse, Çin’in hareket alanı genişleyecektir. Bu nedenle ABD-Çin rekabeti yalnızca savaş gemilerinin, uçakların veya füzelerin sayısıyla ilgili değil; aynı zamanda müttefiklerin güvenini kazanma mücadelesidir.
Bu açıdan İran savaşı ABD açısından önemli bir jeopolitik maliyet oluşturdu. Washington gelecekte askeri stoklarının bir bölümünü yeniden oluşturabilir, yeni ekipmanlar üretebilir ve askeri kapasitesini artırabilir. Ancak müttefiklerin güvenini yeniden tesis etmek çok daha zor ve uzun zaman alabilir. Güvenlik alanındaki güven, deneyimler üzerinden şekillenir. Müttefikler büyük bir kriz sırasında yalnız kalabileceklerini düşünmeye başlarsa, bu algıyı değiştirmek kolay olmayacaktır.
Sonuç olarak, İran ile ABD arasındaki 40 günlük savaş, doğrudan savaş alanındaki sonuçların ötesinde değerlendirilmelidir. Bu savaş, ABD gibi büyük bir askeri gücün dahi kaynak, kapasite ve aynı anda birden fazla cepheyi yönetme konusunda sınırlamalarla karşı karşıya olduğunu gösterdi. Bu durumun Asya’daki yansıması, Washington’ın müttefiklerinin davranışlarında kademeli bir değişim olabilir. Bu değişim, bağımsız savunma kapasitesinin artırılmasından diğer güçlerle güvenlik ilişkilerinin genişletilmesine kadar uzanabilir.
Dolayısıyla İran savaşının ABD açısından gerçek maliyeti yalnızca kullanılan füzeler, zarar gören veya boşaltılan üsler ve tüketilen askeri kaynaklarla sınırlı değil. Daha büyük maliyet, Washington’ın müttefiklerinin ABD’nin onları aynı anda savunma kapasitesine duyduğu güvenin bir bölümünün zayıflamasıdır. Eğer bu eğilim devam ederse, İran savaşı askeri bir yenilgi veya zaferin ötesine geçerek Asya’daki güvenlik düzeninin değişiminde önemli bir dönüm noktası haline gelebilir. Bu, ABD’nin müttefiklerinin güvenlikleri için Washington’ın yanı sıra başka seçeneklere de her zamankinden daha fazla güvenmeye başladıkları bir dönemin başlangıcı olabilir.
yorumunuz